ΑΦΥΠΝΙΣΗ ΚΑΙ ΞΥΠΝΗΤΗΡΙ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ

Όλοι μας γνωρίζουμε το πρωινό «μαχμουρλίκι» και το νωθρό «χουζούρι» που απολαμβάνουμε συνήθως τα Σαββατοκύριακα, στις αργίες και στις διακοπές. Όσο απολαυστικό και λάγνο είναι αυτό το συνήθειο, τόσο μισητό και αποκρουστικό είναι το καθημερινό «αγουροξύπνημα» με το ξυπνητήρι.

Ο νυχτερινός ύπνος είναι απαραίτητος για την αντιμετώπιση των καθημερινών πιέσεων. Στον ύπνο αποθηκεύουμε στρατηγικές αντιμετώπισης που χρησιμοποιεί το σώμα σε ορισμένες καταστάσεις, όπως στρες ή συγκρούσεις και άμυνα κατά παθογόνων εισβολέων.

Ο ύπνος δεν είναι απλά μόνο μια κατάσταση που αποκαλούμε ύπνο. Ανάλογα με το πόσο καιρό κοιμάται, το σώμα μας περνάει από διαφορετικές φάσεις ύπνου αρκετές φορές τη νύχτα. Αυτές μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές μορφές ύπνου: ο επονομαζόμενος ύπνος REM (Rapid Eye Movement, γρήγορη κίνηση των ματιών) και ο ύπνος μη REM (NREM, Non Rapid Eye Movement), ο οποίος με τη σειρά του υποδιαιρείται σε ελαφρύ ύπνο και βαθύ ύπνο. Υπάρχουν πέντε φάσεις ύπνου:

Όταν φτάσουμε στο στάδιο 5, που είναι η φάση των γρήγορων κινήσεων των ματιών (REM, Rapid Eye Movement), η αναπνοή γίνεται γρήγορη, ακανόνιστη και ελαφριά. Τα μάτια παρουσιάζουν απότομες κινήσεις προς διάφορες κατευθύνσεις. Οι μυς των άνω και κάτω άκρων παραλύουν προσωρινά. Ο ρυθμός της καρδίας και η αρτηριακή πίεση αυξάνονται. Οι άνδρες στη φάση αυτή παρουσιάζουν στύση, καθώς στο αιδοίο και στο πέος αυξάνεται η κυκλοφορία του αίματος και παρατηρείται συχνά σεξουαλική διέγερση. Το στάδιο REM είναι το στάδιο στο οποίο βλέπουμε τα περισσότερα όνειρα. Είναι μια ευάλωτη κατάσταση για όλα τα θηλαστικά, καθώς όλα τα θηλαστικά έτσι ή αλλιώς περνούν το στάδιο REM, υποδεικνύοντας τη σημασία που έχει αυτή η φάση του ύπνου για την επιβίωση. Στα βρέφη 50% του συνολικού ύπνου είναι σε κατάσταση REM, ενώ στους ενήλικες κυμαίνεται γύρω στα 25% κι εμφανίζεται περισσότερο τις πρωινές ώρες.

Ιανουάριο, μέσα στην καρδιά του χειμώνα, («μαύρη είναι η νύχτα στα βουνά…») 7 η ώρα το πρωί είναι ακόμη βαθύ σκοτάδι κι όμως πρέπει να σηκωθούμε για τη δουλειά. Το ξυπνητήρι εκτοπίζει βάναυσα την ησυχία της νύχτας και μας τρομάζει διακόπτοντας ένα όνειρο. Με βαριά βλέφαρα πατάμε ψαχουλεύοντας το κουμπί για να σταματήσουμε τον ανεπιθύμητο ήχο. –Μόνο 5 λεπτά ακόμη…- εκλιπαρούμε ικετευτικά. Αυτό το μαρτύριο επαναλαμβάνεται καθημερινά. Πως θα μπορούσαμε να το σταματήσουμε; Η επιστημονική έρευνα έδωσε απάντηση:

Πριν πολλά χρόνια, δεν θυμάμαι πια πόσα, περίμενα ένα φίλο μου καθηγητή της κλινικής ψυχολογίας να τελειώσει στο αμφιθέατρο τη διάλεξή του σχετικά με τη φυσιολογία του ύπνου, ώστε να φύγουμε μαζί για μια συνάντηση με κοινούς φίλους. Παρακολουθούσα αυτά που έλεγε στους νεαρούς φοιτητές κι έτσι έμαθα ενδιαφέροντα πράγματα για τον ύπνο, που στα δικά μου φοιτητικά χρόνια δεν διδάσκονταν.

Έμαθα, ότι η φάση του ύπνου στην οποία βλέπουμε όνειρα, λέγεται και «παράδοξος ύπνος» επειδή η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου σε αυτή τη φάση είναι όμοια και όταν δεν κοιμόμαστε αλλά το σώμα είναι εντελώς χαλαρό. Συνέχισε λέγοντας ότι ο παράδοξος ύπνος συμβαίνει συνήθως κατά τις τελευταίες νυχτερινές ώρες, οπότε ο ήχος του ξυπνητηριού διακόπτει συχνά ένα όνειρο.

Από τη δική μου πείρα ήξερα πόσο δυσάρεστο είναι να ξυπνάς πριν καν τελειώσει ένα όνειρο και πόσο καλύτερα θα αισθανόσουν εάν ξυπνούσες όταν το όνειρο θα είχε ήδη ολοκληρωθεί φυσιολογικά. Πως θα μπορούσε να γίνει αυτό; Συμφωνήσαμε και οι δύο, ότι κάτι τέτοιο με συνεχόμενο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, ηλεκτρόδια, υπολογιστή και άλλα «μπιχλιμπίδια» θα ήταν πρακτικά αδύνατον να γίνει σε ένα συνηθισμένο υπνοδωμάτιο, πάνω σε ένα κοινό κομοδίνο, για καθημερινή χρήση.

Το 2001 ο D.H. AVERY και συνεργάτες σε μια πενταετή μελέτη στο Seattle των ΗΠΑ (όπου πέφτει η μεγαλύτερη ποσότητα βροχής από ότι στις άλλες πολιτείες), βρήκαν εντυπωσιακά αποτελέσματα σχετικά με τη θεραπευτική δράση που είχε η προσομοίωση της ανατολής του ηλίου στα συμπτώματα εποχικής κατάθλιψης. Προφανώς αυτή η φυσική μέθοδος είναι για τον εγκέφαλο πιο ευπρόσδεκτη από τη δράση πολύ έντονου τεχνητού φωτός. Εκτός αυτού διαπίστωσαν, ότι αυτή η μέθοδος δεν είναι μόνο δραστική για τη θεραπεία της κατάθλιψης, καθότι πολλοί σύζυγοι ασθενών που συμμετείχαν άμεσα στην έρευνα περιέγραφαν, ότι το ήπιο ξύπνημα τους έδινε μεγαλύτερη ενέργεια για τη καθημερινότητα.

Ήταν το έναυσμα για τη κατασκευή ξυπνητηριών με προσομοίωση της ανατολής του ήλιου. Αρχικά με προγραμματιζόμενο εξωτερικό διακόπτη προσαρμοσμένο στο φωτιστικό του κομοδίνου κι αργότερα σύνθετο αυτοτελές ξυπνητήρι με φωτισμό και άλλες εφαρμογές.

  Με τον ακόλουθο τρόπο λοιπόν λειτουργεί το ξυπνητήρι-προσομοιωτής ανατολής ήλιου:

Θέλουμε να σηκωθούμε στις 7; Από τις 6 και τέταρτο αρχίζει η συσκευή να φωτίζει σταδιακά το δωμάτιο. Πολύ απαλά προσομοιάζει το λυκαυγές. Αρχικά πολύ αργά, μετά όλο και γρηγορότερα εμφανίζεται το φως της νέας ημέρας. Ακόμη και με κλειστά βλέφαρα τα μάτια μας προσλαμβάνουν αυτό το σήμα, το οποίο από αρχέγονους χρόνους, σχεδόν σε όλους τους ζωικούς οργανισμούς, συνεπάγεται το σύνθημα για την αφύπνιση. Μέσα από τα εκατομμύρια χρόνια της εξέλιξης, ο εγκέφαλός μας και το σώμα μας έχουν απόλυτα εξοικειωθεί με αυτό το σύνθημα . Μόλις οι πρώτες, ακόμη πολύ ασθενείς αχτίνες φωτός περάσουν τα κλειστά μας βλέφαρα, παίρνει ο υποθάλαμος το μήνυμα, ότι είναι ώρα να αρχίσει τη διεργασία μετάβασης από τον ύπνο. Έτσι ξυπνάμε φυσιολογικά και σταδιακά, χωρίς να διακόψουμε ένα όνειρο, που μάλλον κατάλαβε, ότι πρέπει να τελειώσει από μόνο του. Η πρωινή παραγωγή κορτιζόνης αρχίζει, η θερμοκρασία του σώματος ανεβαίνει σιγά σιγά, όπως κάθε μέρα. Μόλις η ένταση του φωτός μεγαλώσει ακόμη λίγο περισσότερο, η χαρακτηριστική για τον βαθύ ύπνο ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου εξασφαλίζει τη μετάβαση σε ένα ελαφρύ ύπνο, μέχρι να είμαστε εντελώς ξύπνιοι.

Χρήστες τέτοιου είδους ξυπνητηριών διηγούνται, ότι σε λιγότερο από μια εβδομάδα άλλαξαν τις συνήθειες της αφύπνισής τους. Μισοκοιμισμένοι, ακόμη σε όνειρο, συνειδητοποιούν ότι ξημέρωσε, ξαναμπαίνουν όμως πάλι για λίγο στο όνειρό τους. Επαναλαμβάνουν αυτή τη διαδικασία μια ή δυο φορές, μέχρις ότου αισθάνονται ότι σώμα και πνεύμα όλο και περισσότερο ξυπνάνε κι όλο λιγότερο έχουν την εντύπωση, ότι πρέπει να ξανακοιμηθούν. Μετά από συνήθως δύο εβδομάδες αισθάνονται σαν να έχουν κατά τη διάρκεια της ημέρας μεγαλύτερη ενέργεια και είναι σε θέση να συγκεντρώνουν τις σκέψεις τους καλύτερα , σαν να εξαφανίζεται μια ομίχλη μέσα από το κεφάλι. Τα κέφια φτιάχνουν όλο και περισσότερο και πολλοί πιστεύουν, ότι μετά από μερικούς μήνες μετριάζονται οι πόνοι που είχαν στον αυχένα και στους ώμους χωρίς, όπως λένε, να εξαφανιστούν εντελώς…

Γενικά το φως μπορεί να κατευθύνει όλους τους βιολογικούς μας ρυθμούς, συμπεριλαμβανόμενων και των συναισθηματικών καταστάσεων που επηρεάζονται από τον εγκέφαλο. Υπάρχουν όμως και άλλες δυνατότητες παρέμβασης στην ανταλλαγή ενέργειας μεταξύ σώματος και εγκέφαλου. Είναι μέθοδοι και πρακτικές, των οποίων η θετική δράση σε κατάθλιψη και φοβίες εφαρμόζονται επί σχεδόν 5000 χρόνια από την παραδοσιακή Κινεζική και Θιβετιανή ιατρική. Παρά την απίστευτη απλότητά και κομψότητα που χαρακτηρίζει αυτές τις μεθόδους, η δυτική επιστημονική κοινότητα αρχίζει μόλις τώρα να τις αναγνωρίζει δειλά και σιωπηλά.

Γ. Δ. Καλλιβρούσης