«Πολεμική συμφορά του Έθνους». Η Μικρασιατική Καταστροφή και ο Νίκος Καζαντζάκης (του Μάρκου Μαρινάκη)

«ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΣΥΜΦΟΡΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ» Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ, του ΜΑΡΚΟΥ ΜΑΡΙΝΑΚΗ

  Στο συλλεκτικό μεράκι και την αγάπη του Μάρκου Μαρινάκη, για την ιστορική έρευνα και  για ότι έχει σχέση με τη ζωή και το έργο του μεγάλου Κρητικού Νίκου Καζαντζάκη, οφείλουμε διάφορα νέα στοιχεία και ανέκδοτα κείμενα, του ατίθασου λογοτέχνη, που τάραξε τα λιμνάζοντα νερά και συγκλόνισε με τη γραφή του την Ελληνική και την ξένη Λογοτεχνία.

Από διάσπαρτα αρχεία, σε πλειστηριασμούς, παλαιοπωλεία και εγκαταλειμμένα αντικείμενα σε σπίτια που κατά καιρούς έμενε ο Καζαντζάκης, ανακάλυψε, ο Μαρινάκης, διάφορα ανέκδοτα χειρόγραφα του συγγραφέα, μεταξύ των οποίων και ορισμένα που αναφέρονται στην Μικρασιατική Καταστροφή και τα παρουσιάζει στην επετειακή έκδοση που πρόσφατα είδε το φως της δημοσιότητας.

Στην ομιλία του σε παρουσίαση του βιβλίου του, προσκεκλημένος από τον Σύλλογο Ροταριανών Χανίων, ο ιστορικός, ερευνητής, συγγραφέας και δασολόγος Μάρκος Μαρινάκης αντλώντας, όπως διευκρίνισε, “Το 1920 με τη συνθήκη των Σεβρών η Ελλάδα απλώνεται σε δύο Ηπείρους και πέντε θάλασσες με πρωθυπουργό τον Ελευθέριο Βενιζέλο” επισημαίνει ο κ. Μαρινάκης για να συνεχίσει υπογραμμίζοντας μεταξύ άλλων τα εξής: “ Όμως, με τη Μικρασιατική καταστροφή και την εκδίωξη του Ελληνικού στρατού και των Ελλήνων από την Μικρά Ασία και τη συνθήκη της Λωζάνης το 1923 περιορίζεται η Ελλάδα στα σημερινά περίπου σύνορα της. Οι Έλληνες εκδιώχθηκαν κακήν κακώς από τις προγονικές τους εστίες. Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1922 βρισκόταν στο Βερολίνο. Η Μικρασιατική καταστροφή τον συνταράζει όπως αναφέρει και ο Παντελής Πρεβελάκης στη χρονογραφία του βίου του Νίκου Καζαντζάκη που έγραψε στο αφιέρωμα του τεύχους των Χριστουγέννων του 1959 στο περιοδικό Νέα Εστία σελίδα 11. Από το Βερολίνο ο Νίκος Καζαντζάκης στις 6 Σεπτεμβρίου 1922 ταχυδρομεί στον αδερφό της γυναίκας του τον Λευτέρη Αλεξίου, λόγιο της εποχής, επιστολή που γράφει ότι ετοιμάζει σχετικό βιβλίο με τίτλο “Πολεμική Συμφορά του Έθνους” και του στέλνει 65 φωτοκάρτες από τη Μικρασιατική καταστροφή που θα εμπλουτίσουν τα κείμενα του βιβλίου. Τα χειρόγραφα κείμενα ο Νίκος Καζαντζάκης είχε αργότερα συλλέξει και συντάξει 1ο από περιγραφές προσφύγων Μικρασιατών που συνάντησε στην Αθήνα. 2ο Από πολιτικά, στρατιωτικά κλπ αρχεία”.

Συνεχίζοντας την εξιστόρηση σημαντικών ιστορικών ντοκουμέντων ο κ. Μαρινάκης σημείωσε: “ Ο Νίκος Καζαντζάκης ήταν και λογοτέχνης με αποτέλεσμα να εμπλουτίσει τα κείμενα του με λογοτεχνικό λόγο για να γίνονται γλαφυρότατα στην ανάγνωση. Από το σύνολο αυτών των χειρόγραφων αναφορών δειγματικά παρουσιάζω επτά για να καταλάβομε πως εκείνος βίωσε την Μικρασιατική καταστροφή”.

Για ευκολότερη ανάγνωση της δυσανάγνωστης γραφής του Ν. Καζαντζάκη, ο συγγραφέας Μαρινάκης, έχει μεταγράψει τα κείμενα και τα παρουσιάζει στο βιβλίο του δίπλα σε φωτοτυπίες των πρωτότυπων χειρόγραφων. Είναι συγκλονιστικές και απίθανα γλαφυρές οι περιγραφές του, γεμάτες πάθος και αγανάκτηση για τον ανθρώπινο πόνο και την ασύλληπτη καταστροφή. Ένα απόσπασμα από τις μεταγραφές του Μαρινάκη, από ανέκδοτα χειρόγραφα του Καζαντζάκη:

«…Ενώ έξω στην προκυμαία τα έξαλλα πλήθη αναγκάζονταν να πέσουν στη θάλασσα παρά να σφαγούν από το ανήλεο μαχαίρι του Τούρκου, μέσα στα πλοία των ξένων δυνάμεων έπαιζαν μουσική να τραγουδούν οι ναύτες, να γλεντούν οι αξιωματικοί και φωτογραφίζοντας σκηνές της φρικτής καταστροφής με απάθεια πρωτοφανή, με ανήκουστη αδιαφορία που και ο πιο βάρβαρος λαός δε θα μπορούσε να επιδείξει…».

Ολόκληρο το βιβλίο του Μαρινάκη, θα το θεωρούσα ως ένα απαραίτητο συμπλήρωμα στα γνωστά και δημοσιευμένα έργα του Καζαντζάκη, ώστε να καταλάβουμε καλύτερα το μένος, την απογοήτευση και την αϊδία του συγγραφέα για ορισμένες συνθήκες και πρόσωπα της εποχής, που διαχρονικά διαφεντεύουν κάθε εποχή, μέχρι και σήμερα…!

Είμαι υπερήφανος, αλλά και ευγνώμων, που ο Μάρκος Μαρινάκης και η αγαπητή Τούλα, συγκαταλέγονται στους οικογενειακούς μας φίλους και έτσι είχα τη ευκαιρία να πληροφορηθώ από πρώτο χέρι για τη νέα του έκδοση και να περιηγηθώ την πολύτιμη συλλογή του, στο τελευταίο μου ταξίδι στο Ηράκλειο, τον περασμένο Νοέμβριο. Πρέπει να τιμούμε τέτοιους ανθρώπους, που με ανιδιοτέλεια και προσωπικές θυσίες, διασώζουν την πολιτιστική μας κληρονομιά και μας ξετυλίγουν άγνωστες ή διαστρεβλωμένες πτυχές της Ιστορίας μας!

Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης